Säntis. In juli vorig jaar werden we enthousiast toen we hoorden dat het eindelijk in Nederland verkrijgbaar zou zijn. In augustus was het er eindelijk en maakten we nog meer mensen enthousiast. Zo enthousiast zelfs dat we importeur Helvetia Spirits uitnodigden om met ons mee te gaan naar het Whisky Festival Noord Nederland om, jawel, nog meer mensen te enthousiasmeren. En? Dat is gelukt! Waarom? Omdat het gewoon echt heel goed en uniek is! En mede daarom werd het de hoogste tijd Säntis, oftewel Brauerei Locher, met een bezoekje te vereren. Een bezoekje dat precies paste in de vakantie in Zwitserland en Oostenrijk. Dus zo gezegd zo gedaan!

Vrijdag 14 augustus, 13:41 uur

Op tijd zijn we in Appenzell, ruim een half uur rijden van het welbekende Sankt Gallen. En verbaasd zijn we als we door de voordeur van het, typisch Zwitsers uitziende, bezoekerscentrum lopen. Buiten staat een prachtige bedrukte tankwagen van het Appenzeller Bier waardoord de brouwerij bekend staat. Binnen is het een moderne oase van rust met eerst een shop gevuld met bieren en whisky’s gevolgd door een klein bezoekerscentrum waar het maken van bier, whisky en likeuren bij Brauerei Locher wordt uitgelegd. We dwalen rustig rond tussen al het lekkers wat we zien totdat achter onze rug Urs Dähler opduikt. De marketingman van zowel het bier als whisky merk, en naar later blijkt iemand die voor veel meer verantwoordelijk is dan alleen maar marketing alhoewel hij het slechts schoorvoetend toegeeft. Met dank aan Helvetia Spirits is het gelukt om net voor Urs zijn vakantie nog een rondleiding te plannen want hoewel ze vanuit Säntis veel proeverijen organiseren is het nog niet gebruikelijk om met iedereen een kijkje in de kelders en bij de ketel te nemen. Dankzij Urs gelukkig wel!

Enthousiast begint Urs te vertellen over een wand met 27 kleine flesjes malt whisky waar we op dat moment voor staan. Het nieuwste pareltje van Säntis in samenwerking met schrijver en whisky liefhebber Julia Nourney. Speciaal voor 27 alpenhutten/restaurants heeft Säntis 27 verschillende vaten gevuld waaruit iedere keer 10cl flesjes worden afgevuld die exclusief bij een bergrestaurant te koop zijn. Het resultaat? Appenzeller Whiskytrek, een ware wandelroute langs deze 27 locaties in de bergen met als einddoel alle 27 flesjes te hebben. Een doorslaand succes verteld Urs terwijl hij ons een klein boekwerk overhandigt met daarin alle informatie. We begrijpen het al, we moeten zeer snel weer eens terug komen, en we zijn er nog maar net! Meer informatie over de Appenzeller Whiskytrek vindt je overigens op www.whiskytrek.ch.

Geschiedenis

Als we met Urs het bezoekerscentrum uitlopen richting de distilleer faciliteit en de kelders volgt een stukje geschiedenis. Brauerei Locher bestaat al ruim 100 jaar en is een bekende naam in de Zwitserse bierwereld. Niet alleen vanwege de Quöllfrisch naturtrüb maar ook vanwege de ruim 30 speciaal bieren die we in het bezoekerscentrum voorbij zagen komen. Ze zien er fantastisch uit en we nemen ons voor na afloop flink in te slaan, de bieren zijn immers in Nederland (nog) niet verkrijgbaar.

De whisky tak daarentegen is jong. In 1998 stelt Karl Locher (5^e generatie) zich de vraag hoe hij de bierextracten van oude vaten kan overbrengen naar een nieuwe drank met in het achterhoofd dat een jaar later een oude wet uit de tweede wereldoorlog, waarin staat dat men niet uit gerst iets mag stoken, zal verlopen. Hij stookt een vat vol en zegt nog tegen een stel vrienden een lekker likeur te laten rijpen die hij 10 jaar later op zijn vijftigste kan gaan drinken. Als een van hen opmerkt dat hij whisky gemaakt heeft gaat het snel. Het balletje begint te rollen en als nevenactiviteit van de brouwerij wordt er nu whisky gestookt. Van heinde en ver worden de typische 50 liter houten biervaten, sommigen tot wel 130 jaar oud, opgekocht om de new made spirit in te kunnen laten rijpen resulterend in een uniek karakter. De rest is geschiedenis zou je kunnen zeggen. In 2002 komt Säntis op de markt als whisky merk met vier verschillende bottelingen, de Edition Säntis, Sigel, Dreifaltigkeit als whisky en de Edition Marwees als whisky cream likeur. Vernoemd naar bergen/rotsen in het Alpstein gebergte rondom.

Een jaar later wordt besloten alle ingrediënten zoveel mogelijk lokaal te kopen om zo een 100% Zwitserse whisky te creëren. Een paar jaar gaan voorbij waarin de whisky nog slechts een klein publiek aanspreekt, tot in 2010. Whisky schrijver Jim Murray benoemt de geturfde Säntis Malt Edition Dreifaltigkeit tot grote verrassing van eenieder, maar niet geheel niet onterecht volgens ons, als  ‘European Whisky of the Year 2010’ in zijn whisky bijbel. Vele successen en prijzen volgen en de Säntis bottelingen zijn weldra in vele landen verkrijgbaar. Aan het recept verandert echter niks. Lokale gerst met Zwitsers alpenwater en grotendeels oude 50 liter biervaten (die inmiddels overal worden opgekocht omdat ze ‘met uitsterven bedreigd worden’).

Distilleerderij

Zo groot als de brouwerij is, zo klein is de distilleerderij. Eén ketel staat in het gangpad naast de brouwketels. Verderop zien we nog twee nieuwe en ingepakte modellen staan. “We gaan verhuizen” zegt Urs als hij onze verbaasde gezichten ziet, “We barsten uit onze voegen, ook op biergebied”. Een stuk grond net buiten Appenzell is inmiddels aangekocht en daar zal een nieuwe brouwerij/distilleerderij verrijzen in +/- 2 jaar tijd. Tot die tijd moet deze ketel van Arnold Holstein nog in zijn eentje dienstdoen. Daarna mag hij met pensioen want hij draait al een paar jaar dag en nacht door om aan de vraag te kunnen voldoen. Van alpenwater en lokale gerst, in enkele gevallen geturfd, stookt deze ketel new made spirit van 75 tot 79% alcohol. Deze wordt met water teruggebracht tot ongeveer 65% waarna het in de vaten gaat.

Kelder

Deze vaten rijpen veelal in de kelders onder de distilleerderij. Na twee trappen te hebben genomen staan we voor een grote branddeur ergens onder de distilleerderij. Daarachter bevindt zich een klein stelsel van pakhuizen waar een gedeelte van de vaten liggen opgeslagen. In totaal zijn het er 2000 waarvan iets meer dan de helft inmiddels op een andere locatie ligt. Vooral kleine biervaten, 50 liter, die Säntis inmiddels overal opkoopt. Ze bezorgen de whisky’s hun unieke karakter door de moutextracten van het bier dat in de vaten is achtergebleven. De vaten zijn inmiddels een zeldzaamheid geworden, sommigen zijn 100 tot wel 130 jaar oud maar nieuwe worden nauwelijks nog gemaakt en brouwerijen die ze nu nog in gebruik hebben willen ze onder geen beding meer verkopen. In de kelder komen we vaten tegen uit Tsjechië en Rusland en uiteraard ook Merlot, sherry, port, bourbon en vele andere soorten vaten want Säntis wordt niet enkel en alleen gerijpt in de voormalige biervaten.

De Säntis range

In deze kelder is het ook waar we beginnen met een kleine tasting. Te beginnen met de huidige De Säntis range:

Edition Säntis

Het instapmodel dat momenteel helaas slecht verkrijgbaar is/wordt. Deze rijpt in oude biervaten en door het tekort aan deze vaten heeft deze whisky inmiddels een jaar langer nodig om de gewenste smaak te krijgen. Daardoor wordt deze vanaf medio oktober een jaar lang niet gebotteld. “Mooie kruidige tonen, appelboomhout, houtrook maar ook frisse tonen. De smaak heeft iets van groene vijgen, zijdezacht en fijn kruidig gevolg door een korte afdronk met tonen van eiken, kruiden en een licht bittertje”.

Edition Himmelberg

De Himmelberg is de vervanger van de Edition Säntis. Niet alleen gerijpt in de oude biervaten maar ook in een combinatie van port, sherry en Merlot vaten. “lichtzoet  met rijpe peren, zoete kruiden en een vleugje bier/mout. De smaak is lichtzoet met duidelijke wijn, port en sherry tonen, kruiden, geroosterde amandelen en bessen gevolgd door een drogende afdronk met wat tannines, eiken en gember”

Edition Sigel

De Sigel rijpt in kleine biervaten (50 liter) en dat ruik en proef je duidelijk. “mout, kruiden en een vleugje bier in de neus. De smaak is heel puur met lichte fruit tonen en kruiden gevolgd door stevige vanille en een middellange en kruidige afdronk”.

Edition Dreifaltigkeit

De geturfde variant en onze favoriet. Een unieke combinatie van kruidigheid, turf en rook die we nog nooit in een andere whisky geproefd hebben. Deze release wordt als small batch gemaakt en achterop het etiket vindt je het batch nummer. Hoe goed ze ook proberen de eenheid te bewaren, af en toe kan het zijn dat een batch net iets meer/minder geturfd/gerookt is. “appelhout, lichte turf, rook en kruiden. De smaak is mild maar vol met iets van gezouten ham, turf, rook, kruiden en wat fruit gevolgd door een middellange (voor ons veel te korte) afdronk”.

Naast deze vier zijn er ook nog de Alpstein bottelingen, small batch releases van 4-5 vaten goed voor 2200 flessen per keer die gerijpt hebben in onder meer Merlot, Pinot Noir, port en sherry vaten. Elke release is iedere keer ongeveer een jaar ouder.

Ook is er sinds twee jaar de Snow White (nog niet in NL verkrijgbaar) waarbij de whisky’s gerijpt hebben in voormalige eau de vie vaten. Batch 1 rijpte in appel eau de vie vaten en de tweede in voormalige pruimen eau de vie vaten.

Wat proeven we nog meer?

We trappen af met een rondje langs de vaten om er vervolgens drie uit te kiezen. De eerste is een vat 12 jaar oude Säntis. 4 jaar gerijpt in kleine biervaten, 5 jaar gerijpt in Pinot Noir vaten en daarna in een refill bourbon vat. Amber van kleur en lekker stroperig. De neus is zeer rijk en zoet met druiven, kersen, rozijnen en kruiden. De smaak is immens, heel rijk en puur, lekker coatend in de mond met rozijntjes, rood fruit, vanille, die typische biervat kruiden, kaneel en nog veel meer kleine smaakjes die zich één voor één aandienen gevolgd door een middellange en warme afdronk. 64,5%, we dachten dat we met 50% wel goed zaten. Een absolute verrassing!

De volgende is een cask strength versie van de Dreifaltigkeit met 62,5% waar de normale het met ‘slechts’ 52% moet stellen. 4 jaar gerijpt in een bier vat en 3 jaar in een Pinot Noir vat. Ook hier zit het alcohol percentage absoluut niet in de weg. Sterker nog, ook hier denken we aan ruim 50% max. De neus en smaak zijn net iets intenser dan met de standaard Dreifaltigkeit en van ons mag dit zo de markt op als de ‘Dreifaltigkeit Cask Strength’.

We sluiten af met een bijzonder vat, Eggli, oftewel Russisch eiken. Niet zo onderscheidend als Mizunara (Japans eiken) maar toch met een duidelijk ander smaakprofiel dan Europees of Amerikaans eiken. Een ex biervat waarvan de spirit nu 4 jaar oud is en 62,5% heeft. Heel warm door het hoge alcohol percentage en licht drogend. Uniek van smaak alhoewel die wat moeilijk te omschrijven is na de 6 voorgangers die er in een redelijk hoog tempo doorheen gingen. Naar alle waarschijnlijkheid zullen een aantal van deze vaten gebotteld worden als een Alpstein release. We kunnen niet wachten!

Enfin

Het klinkt allemaal als mooi weer en we waren graag kritisch geweest. Echt! Vooraf hadden we onze twijfels over bijvoorbeeld de Himmelberg en het is jammer dat de afdronk van de Edition Säntis zo kort is. We konden het echter niet zijn. Het is simpelweg gewoon erg goed en uniek wat ze bij Brauerei Locher maken. Met die woorden en veel bedankjes voor de fantastische rondleiding en tasting namen we ruim 2 uur later afscheid van Urs. Zijn wijze laatste woorden, “als je een goed bier maakt is het niet zo moeilijk goede whisky te maken”. We haasten ons terug naar het bezoekerscentrum en de shop en nemen met flink wat nieuwe biertjes afscheid van Brauerei Locher, Säntis en Appenzell. Op naar Oostenrijk, waar een kop cappucino gewoon 2 in plaats van 8 euro kost maar waar ze daarentegen dan niet zulke lekkere whisky maken!

Ben je benieuwd naar de verschillende Säntis malts? Deze vindt je hier op Dramtime.nl inclusief alle proefnotities. Een verslag van een kleine Appenzeller bier proeverij volgt binnenkort en enkele foto’s van ons bezoek vindt je hieronder (het laden kan even duren). Last but not least, wil je Säntis ook eens bezoeken? Kijk dan hier verder op hun website.

Tom-Roderick Muthert

Deze slideshow vereist JavaScript.